देशाला ऑलिंपिक पदक देणारे कुस्तीपटू

कोल्हापूर : प्रसारमाध्यम न्यूज

१९५२ च्या हेलसिंकी ऑलिंपिकमध्ये ५२ किलो वजनी गटात  यांनी मेक्सिको, जर्मनी, कॅनडा यांसारख्या देशांच्या मल्लांना पराभूत करत उपांत्य फेरी गाठली. मात्र गादीवरील दोन छोट्या चुका आणि जपानच्या ईशी शोबूजी याच्या विजयामुळे सुवर्णपदक हुकले. तरीही कांस्य पदक जिंकून त्यांनी स्वतंत्र भारतासाठी पहिले वैयक्तिक ऑलिंपिक पदक मिळवले.

भारतीय क्रीडा इतिहासातील एक प्रेरणादायी पर्व म्हणजे खाशाबा दादासाहेब जाधव यांची गाथा. १५ जानेवारी १९२५ रोजी महाराष्ट्रातील सातारा जिल्ह्यातील गोळेश्वर येथे जन्मलेले खाशाबा यांना कुस्तीचे संस्कार लहानपणापासूनच मिळाले. त्यांचे वडील कुस्तीचे वस्ताद होते आणि त्यांनी वयाच्या पाचव्या वर्षापासून मुलाला गादीवर घडवले. पुढे महाविद्यालयीन शिक्षणादरम्यान बाबुराव बाळवडे आणि बेलपुरी गुरुजी यांनी त्यांना मार्गदर्शन केले. शिक्षणातही ते तितकेच यशस्वी होते आणि कुस्ती कधीही त्यांच्या अभ्यासात अडथळा ठरली नाही.

खाशाबा यांनी भारताच्या स्वातंत्र्य संग्रामातही भाग घेतला होता. १९४८ च्या लंडन ऑलिंपिकमध्ये फ्लायवेट गटात त्यांनी सहावा क्रमांक मिळवून देशाचे लक्ष वेधून घेतले. त्या काळी आंतरराष्ट्रीय कुस्तीच्या नियमांशी गादीवरील कुस्ती जुळवताना त्यांचा अनुभव अमूल्य ठरला.

१९५२ च्या हेलसिंकी ऑलिंपिकपूर्वी त्यांची निवड न करण्याचा निर्णय कार्यकारी मंडळाने घेतला, पण खाशाबांनी हार मानली नाही. त्यांनी थेट पतियाळाचे महाराज यांच्याकडे न्याय मागितला. महाराजांनी त्यांची पुन्हा ट्रायल घेण्याची व्यवस्था केली आणि खाशाबांनी प्रतिस्पर्ध्याला चितपट करत ऑलिंपिकसाठी आपली निवड निश्चित केली. मात्र, हेलसिंकीला जाण्यासाठी आर्थिक अडचण उभी राहिली. गावात लोकवर्गणी जमली, तर कोल्हापूरच्या राजाराम महाविद्यालयाचे प्राचार्य बॅरिस्टर बाळासाहेब खर्डेकर यांनी आपले घर गहाण ठेवून रु.७०००/- दिले. त्यावेळचे मुंबई राज्याचे मुख्यमंत्री मोरारजी देसाई यांनीही रु.४०००/- मदत दिली.

खेळातील योगदानाबद्दल त्यांना २००० साली मरणोत्तर अर्जुन पुरस्कार प्रदान करण्यात आला, तर २०१० च्या दिल्ली कॉमनवेल्थ गेम्ससाठी उभारलेल्या कुस्ती स्थळाला त्यांचे नाव देण्यात आले. १५ जानेवारी २०२३ रोजी गुगलने त्यांच्या ९७ व्या जयंतीनिमित्त विशेष गुगल डुडल साकारून त्यांना सन्मानित केले.

१४ ऑगस्ट १९८४ रोजी या क्रीडायोद्ध्याचे निधन झाले. पद्म पुरस्कार न मिळालेला हा एकमेव भारतीय ऑलिंपिक पदक विजेता असूनही, त्यांच्या संघर्षाची आणि यशाची कहाणी आजही प्रत्येक खेळाडूसाठी प्रेरणादायी दीपस्तंभ ठरते.

——————————————————————————————