प्रसारमाध्यम / दिग्विजय माळकर
इस्रो Indian Space Research Organisation (ISRO) च्या शास्त्रज्ञांनी चंद्राच्या दक्षिण ध्रुवाजवळील सावलीत कायम राहणाऱ्या विवरांमध्ये बर्फाचे संभाव्य अस्तित्व असल्याचे संकेत शोधून काढले आहेत. हा शोध Chandrayaan-2 मोहिमेतील ऑर्बिटरने पाठवलेल्या रडार डेटाच्या आधारे लावण्यात आला आहे.
इस्रोने बुधवारी दिलेल्या माहितीनुसार, चंद्राच्या ‘फॉस्टिनी क्रेटर’ परिसरातील सुमारे १.१ किलोमीटर क्षेत्राचा अभ्यास करण्यात आला. हे क्षेत्र सूर्यप्रकाश आणि किरणोत्सर्गापासून संरक्षित असल्यामुळे तेथे पृष्ठभागाखाली बर्फ असण्याची शक्यता अधिक असल्याचे संशोधकांनी नमूद केले.
अत्याधुनिक रडार पोलरिमेट्रिक विश्लेषणाच्या मदतीने शास्त्रज्ञांनी चंद्राच्या दक्षिण ध्रुवीय भागातील चार दुहेरी सावलीत असलेल्या विवरांमध्ये पृष्ठभागाखाली बर्फाच्या उपस्थितीशी सुसंगत संकेत शोधले आहेत, असे इस्रोने स्पष्ट केले.
या शोधामुळे चंद्रावरील ध्रुवीय भागातील अस्थिर घटकांच्या (Volatiles) वितरणाबाबत महत्त्वपूर्ण माहिती मिळणार असून, भविष्यातील चांद्र मोहिमांसाठी संभाव्य बर्फयुक्त क्षेत्रे निश्चित करण्यास मदत होणार आहे.
भारताच्या ‘चांद्रयान’ कार्यक्रमाची सुरुवात २००८ मध्ये झाली होती. पहिल्या मोहिमेमुळे चंद्रावर पाण्याचे अणू अस्तित्वात असल्याचा महत्त्वपूर्ण शोध लागला होता. त्यानंतर २०१९ मध्ये प्रक्षेपित करण्यात आलेल्या चांद्रयान-२ मोहिमेत लँडर आणि रोव्हरचे सॉफ्ट लँडिंग अयशस्वी झाले असले तरी ऑर्बिटरने सातत्याने संशोधन सुरू ठेवले आहे.
२०२३ मध्ये Chandrayaan-3 मोहिमेने इतिहास रचत चंद्राच्या दक्षिण ध्रुवाजवळ यशस्वी लँडिंग केले होते. यामुळे भारत हा त्या भागात उतरणारा जगातील पहिला देश ठरला होता.
भारतीय अंतराळ कार्यक्रमाने गेल्या काही वर्षांत अनेक महत्त्वाचे टप्पे पार केले आहेत. यामध्ये आंतरराष्ट्रीय अंतराळ स्थानकावर भारतीय अंतराळवीर पाठविणे, दोन उपग्रहांचे स्वयंचलित डॉकिंग आणि सर्वात जड पेलोड प्रक्षेपित करणे यांचा समावेश आहे.
यावर्षी इस्रो ‘गगनयान’ मानव अंतराळ मोहिमेच्या पहिल्या मानवरहित चाचणी उड्डाणासह अनेक महत्त्वाच्या मोहिमांची तयारी करत आहे.
