प्रसारमाध्यम l दिग्विजय माळकर
इस्रायल-अमेरिका-इराण संघर्षाचा तिसरा दिवस असताना आखाती भागात तणाव उच्चांकावर पोहोचला आहे. दुबई परिसरात संशयित ड्रोन आणि क्षेपणास्त्रे हवेतच पाडल्याची माहिती स्थानिक सूत्रांनी दिली. दरम्यान, नेतृत्वावर मोठा आघात झाल्यानंतरही इराणची हल्लेखोर क्षमता अबाधित कशी आहे, याबाबत पेंटागॉनमध्ये चिंता व्यक्त होत आहे.
इराणचे सर्वोच्च नेते Ali Khamenei यांच्यासह वरिष्ठ नेत्यांचा मृत्यू झाल्याच्या दाव्यांनंतरही इराणकडून प्रतिहल्ले सुरूच आहेत. मध्यपूर्वेतील सर्वात मोठ्या आणि वैविध्यपूर्ण क्षेपणास्त्र साठ्यामुळे इराणची युद्धक्षमता टिकून असल्याचे विश्लेषकांचे मत आहे.
इराणचा मुख्य भर: क्षेपणास्त्रांवर
इराणचे हवाई दल तुलनेने कमी आधुनिक असल्याने त्यांचा भर बॅलिस्टिक आणि क्रूझ क्षेपणास्त्रांवर आहे.
1) कमी पल्ल्याची बॅलिस्टिक क्षेपणास्त्रे (150–800 किमी)
-
फतेह (Fateh)
-
झोल्फागर (Zolfaghar)
-
शाहाब-1/2 (Shahab-1/2)
कार्यप्रणाली: ही क्षेपणास्त्रे जवळच्या लष्करी लक्ष्यांवर जलद गतीने ‘व्हॉली’ पद्धतीने डागली जातात. एकाच वेळी अनेक प्रक्षेपणांमुळे हवाई संरक्षण यंत्रणेवर ताण येतो.
2) मध्यम पल्ल्याची बॅलिस्टिक क्षेपणास्त्रे (1500–2000 किमी)
-
शाहाब-3 (Shahab-3)
-
एमाद (Emad)
-
खोर्रमशहर (Khorramshahr)
-
सेज्जिल (Sejjil)
कार्यप्रणाली: या श्रेणीतील क्षेपणास्त्रे इस्रायल तसेच कतार, बहरीन, कुवेत, सौदी अरेबिया आणि युएईतील अमेरिकन तळांना लक्ष्य करू शकतात. ‘सेज्जिल’ हे घन-इंधनावर चालणारे असल्याने ते वेगाने प्रक्षेपित करता येते.
3) क्रूझ क्षेपणास्त्रे
-
सौमार (Soumar) – पल्ला सुमारे 2500 किमी
-
या-अली (Ya Ali)
-
पावेह (Paveh)
-
हौवेजेह (Hoveyzeh)
कार्यप्रणाली: ही जमिनीलगत कमी उंचीवर उडतात. त्यामुळे रडारला चकवा देणे सोपे जाते.
‘वन-वे अटॅक ड्रोन’ आणि सॅच्युरेशन टॅक्टिक
इराण मोठ्या प्रमाणावर आत्मघाती ड्रोन (उदा. शहेद मालिका) वापरतो. हे तुलनेने स्वस्त असून मोठ्या संख्येने एकाच वेळी सोडले जातात. त्यामुळे शत्रूची हवाई संरक्षण प्रणाली ओव्हरलोड होते — यालाच ‘सॅच्युरेशन टॅक्टिक’ म्हणतात.
भूमिगत ‘मिसाइल सिटीज’
इराणने अनेक वर्षांपासून क्षेपणास्त्र साठा आणि प्रक्षेपण तळ भुयारी बोगद्यांत लपवले आहेत. पहिल्या मोठ्या हल्ल्यातही ही साधने सुरक्षित राहावीत, हा यामागील उद्देश आहे.
कमाल पल्ला
इराणच्या सर्वात लांब पल्ल्याच्या बॅलिस्टिक क्षेपणास्त्रांची क्षमता 2000–2500 किमीपर्यंत असल्याचे मानले जाते. त्यामुळे मध्यपूर्वेतील बहुतांश लक्ष्ये त्यांच्या टप्प्यात येतात; मात्र अमेरिकेच्या मुख्य भूमीपर्यंत ती पोहोचत नाहीत.
नौदल आणि ‘हायपरसॉनिक’ दावे
Strait of Hormuz परिसरात इराण अँटी-शिप क्षेपणास्त्रे, समुद्री सुरुंग आणि वेगवान बोटींचा वापर करतो. तसेच ‘फताह (Fattah)’ सारख्या हायपरसॉनिक क्षेपणास्त्रांचा दावा इराणकडून करण्यात आला आहे.
