कोल्हापूर : प्रसारमाध्यम डेस्क
आपण अनौपचारिक शिक्षण विविध प्रकारच्या अनुभवातून आणि व्यक्ती, पशू-पक्षी, वनस्पती, वस्तू याद्वारे घेत असतो. अगदी आपण जन्मल्यापासून ते मृत्यूपर्यंत शिक्षण घेत असतो. शिक्षणामुळे माणूस घडतो. म्हणूनच मानवी जीवनात शिक्षणाला खूप महत्त्व आहे. शिक्षण व्यक्तीला ज्ञान, कौशल्ये आणि आत्मविश्वास देते, ज्यामुळे त्याला चांगले जीवन जगण्यास, वैयक्तिक आणि सामाजिक प्रगती साधण्यास, तसेच समाजात समानतेचा प्रचार करण्यास मदत होते. शिक्षणामुळे व्यक्तीला योग्य निर्णय घेता येतात, सामाजिक समस्यांवर मात करता येते आणि देशाच्या आर्थिक विकासातही योगदान देता येते.
मानव दैनंदिन जीवनातून, अनुभवातून, मुद्रित, दृक-श्राव्य माध्यम, औपचारिक शिक्षणातून शिकत असतो. शिक्षणामुळे व्यक्तीमध्ये सामाजिक कौशल्ये विकसित होतात. यामुळे व्यक्ती ते समाजाचे उपयुक्त सदस्य बनतात आणि आर्थिक व सामाजिक विकासाला हातभार लावतात. शिक्षणातून सांस्कृतिक मूल्ये व नियमांचे ज्ञान मिळते, सहानुभूती आणि आदर वाढतो, तसेच सामाजिक समस्यांबद्दल जागरूकता वाढते. याशिवाय, शिक्षणामुळे व्यक्तींना भावनिक बुद्धिमत्ता वाढवण्यासाठी आणि सकारात्मक सामाजिक नातेसंबंध निर्माण करण्यासाठी मदत होते, ज्यामुळे समाजात शांतता आणि प्रगती साधता येते.
शिक्षणामुळे व्यक्तीचा आत्मविश्वास वाढतो आणि व्यक्तिमत्त्व विकास होतो, ज्यामुळे तो समाजात आदर मिळवू शकतो. शिक्षणामुळे व्यक्तीला जग, समाज समजतो आणि स्वतःबद्दल अधिक ज्ञान मिळते, ज्यामुळे तो जीवनातील समस्या अधिक चांगल्या प्रकारे समजू शकतो. शिक्षणामुळे व्यक्तीमध्ये कौशल्ये विकसित होतात आणि योग्य निर्णय घेण्याची क्षमता वाढते. चांगल्या शिक्षणातून चांगल्या करिअरच्या संधी मिळतात, ज्यामुळे आर्थिक स्थिरता येते. शिक्षण समाजात समानता आणण्यास मदत करते, कारण ते लिंगभेद, जातीयवाद आणि इतर सामाजिक भेदभावांवर मात करण्यास शिकवते.
शिक्षित व्यक्ती समाजाच्या विकासात आणि सुधारणेत महत्त्वाची भूमिका बजावतात, ज्यामुळे देशाच्या प्रगतीला चालना मिळते. शिक्षणातून दयाळूपणा, आदर आणि प्रामाणिकपणा यांसारखी मूल्ये शिकवली जातात, जी एका प्रबुद्ध समाजासाठी आवश्यक आहेत. शिक्षणामुळे अंधश्रद्धा, बालकामगार आणि हिंसाचार यांसारख्या सामाजिक समस्यांवर तोडगा काढता येतो.
शहरी भागात शिक्षणाच्या सुविधा, साधने आहेत. विशेष कौशल्यप्राप्त असलेले शिक्षक आहेत. मात्र ग्रामीण भागातील विद्यार्थ्यांना दर्जेदार शिक्षण देण्यात सरकारसमोर आव्हान आहे. तथापि, सरकार, खाजगी संस्था आणि नागरी समाज यांच्या एकत्रित प्रयत्नातून विविध उपक्रम राबवीत आहे.
सर्व शिक्षा अभियान :या अभियानाचे उद्दिष्ट भारतातील सर्व मुलांना मोफत आणि सक्तीचे शिक्षण देणे आहे. ग्रामीण भागात प्रवेश दर वाढविण्यास एसएसएने मदत केली आहे, परंतु दर्जेदार शिक्षण प्रदान करण्यातही त्यांना आव्हानांचा सामना करावा लागला आहे.
मध्यान्ह भोजन योजना : या योजनेतर्गत सरकारी शाळांमधील विद्यार्थ्यांना मोफत जेवण दिले जाते, ज्यामुळे शाळेतील उपस्थिती वाढण्यास मदत झाली आहे, विशेषतः मुलींमध्ये.
राष्ट्रीय साक्षरता अभियान : या अभियानाचे उद्दिष्ट भारतातील निरक्षरता निर्मूलन करणे आहे. ग्रामीण भागांवर अधिक लक्ष केंद्रित करणे, ज्यामुळे निरक्षरता दर कमी करण्यात काही प्रगती झाली आहे.
शिक्षण ही मनुष्याच्या जीवनातील सर्वात महत्त्वाची आणि मूलभूत गरज आहे. समृद्ध जीवनाची खरी सुरुवात ही शिक्षणानेच होते, असे म्हटले तरी वावगे ठरणार नाही. शिक्षण हे केवळ पुस्तकी ज्ञानापुरते मर्यादित नसून, ते व्यक्तीला विचारशक्ती, निर्णयक्षमता, चारित्र्य, आणि सामाजिक भान प्रदान करते. समृद्ध जीवनाची खरी पहिली पायरी म्हणजे शिक्षणच आहे, कारण तेच माणसाला अंधारातून प्रकाशाकडे नेते. शिक्षणामुळेच माणूस स्वतःच्या आयुष्याचा शिल्पकार होतो.
—————————————————————————————————-
