प्रसारमाध्यम l दिग्विजय माळकर
‘बटरफ्लाय पी’ (गोकर्णी): भारतीय शेतकऱ्यांसाठी उत्पन्नाचे नवे साधन
आसाम आणि पश्चिम बंगाल: एकेकाळी केवळ शोभेचे झाड मानले जाणारे ‘बटरफ्लाय पी’ (ज्याला भारतात ‘अपराजिता’ किंवा ‘गोकर्ण’ म्हटले जाते) आता भारतीय शेतकऱ्यांसाठी, विशेषतः महिलांसाठी एक फायदेशीर व्यवसाय बनत आहे. या निळ्या फुलांच्या चहाची आणि नैसर्गिक रंगाची मागणी जागतिक बाजारपेठेत वेगाने वाढत आहे.
आसाममधील महिलांनी या फुलांच्या शेतीतून आर्थिक स्वावलंबन मिळवले आहे. सौर वाळवणी यंत्रांच्या (Solar Dryers) मदतीने फुलांचा दर्जा टिकवून त्यांनी स्वतःचा छोटा व्यवसाय सुरू केला आहे.
जागतिक मागणी: नैसर्गिक अन्नपदार्थांच्या वाढत्या लोकप्रियतेमुळे आणि अमेरिकेतील FDA च्या मान्यतेमुळे या फुलांना मोठी मागणी आहे.
महिलांचे योगदान: फुलांची तोडणी आणि हाताळणी नाजूकपणे करावी लागते, त्यामुळे या व्यवसायात महिलांचा सहभाग आणि रोजगार वाढला आहे.
उत्पन्नात वाढ: पश्चिम बंगालचे शेतकऱ्यांच्या मते, तांदूळ आणि भाजीपाल्यापेक्षा या फुलांची शेती कमी कष्टात जास्त नफा मिळवून देत आहे.
उद्योजकता आणि तंत्रज्ञान: ‘ब्लू टी’ (Blue Tea) सारख्या कंपन्या आता ६०० हून अधिक शेतकऱ्यांना प्रशिक्षण आणि योग्य बियाणे देऊन भारतातच उच्च दर्जाचे उत्पादन घेत आहेत.
आरोग्यदायी फायदे: संशोधनानुसार, या निळ्या फुलांच्या चहामुळे रक्तातील साखर नियंत्रित राहण्यास मदत होते (Pre-diabetic लोकांवर झालेल्या अभ्यासानुसार).
१. युरोपमधील नियम: युरोप आणि ब्रिटनमध्ये अजूनही या फुलाला ‘नोव्हेल फूड’ (नवे अन्न) मानले जाते, तिथे मोठ्या प्रमाणावर वापरासाठी अद्याप पूर्ण परवानगी मिळालेली नाही.
२. प्रशिक्षण: फुलांचा नैसर्गिक रंग आणि औषधी गुणधर्म टिकवण्यासाठी विशिष्ट तापमानाला ती वाळवणे आवश्यक असते, ज्यासाठी तांत्रिक प्रशिक्षणाची गरज आहे.
३. बाजारपेठ: भारतात अजूनही या पिकासाठी सरकारी वर्गीकरण किंवा ठराविक किंमत निश्चित नाही.
